Risk analizi ve risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin birbirini tamamlayan ancak kapsamları farklı iki unsurudur. Risk analizi, işyerindeki tehlikelerin ve bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin belirlenmesi, nedenlerinin ve olası sonuçlarının incelenmesi sürecidir. Risk değerlendirmesi ise bu analiz sonuçlarının ele alınarak risklerin seviyelerinin belirlenmesi, önceliklendirilmesi ve uygun kontrol tedbirlerinin planlanıp uygulanmasını kapsayan daha geniş bir süreçtir. Kısacası risk analizi, “hangi riskler var?” sorusuna; risk değerlendirmesi ise “bu riskler ne kadar önemli ve nasıl kontrol edilmeli?” sorusuna cevap verir. Bu nedenle risk analizi, etkin bir risk değerlendirmesinin temel aşamalarından biridir.
İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında risk analizi ve risk değerlendirmesi kavramları çoğu zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır. Oysa bu iki kavram, aynı sürecin birbirini tamamlayan ancak kapsam ve amaç bakımından farklı aşamalarını ifade eder.
Özellikle işyerlerinde tehlikelerin belirlenmesi, risklerin kontrol altına alınması ve çalışanların güvenliğinin sağlanması açısından bu ayrımın doğru anlaşılması büyük önem taşır. Çünkü etkili bir iş sağlığı ve güvenliği yönetimi yalnızca mevcut riskleri tespit etmekle sınırlı değildir; tespit edilen risklerin değerlendirilmesi, önceliklendirilmesi, kontrol tedbirlerinin belirlenmesi ve uygulamaların izlenmesi de gerekir.
Bu yazıda risk analizi ile risk değerlendirmesi arasındaki farkları, birbirleriyle olan ilişkilerini ve işyerlerinde nasıl uygulanmaları gerektiğini profesyonel bir bakış açısıyla ele alacağız.
Risk Nedir?
Risk analizi ve risk değerlendirmesini anlamadan önce "risk" kavramının doğru tanımlanması gerekir.
İş sağlığı ve güvenliği açısından risk; bir tehlikeden kaynaklanabilecek zarar veya kayıp meydana gelme ihtimali ile bu zararın sonuçlarının bileşimi olarak ele alınır.
Örneğin bir işyerinde zeminin ıslak olması bir tehlike oluşturur. Bu tehlikenin çalışanların kayarak düşmesine ve yaralanmasına neden olma ihtimali ise risk olarak değerlendirilir.
Dolayısıyla;
Tehlike → Zarara neden olabilecek kaynak veya durum
Risk → Tehlikenin zarara yol açma ihtimali ve sonucunun değerlendirilmesi
şeklinde özetlenebilir.
Bu ayrım, risk yönetiminin temelini oluşturur.
---
Risk Analizi Nedir?
Risk analizi, işyerinde mevcut olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi ve bu tehlikelerin oluşturabileceği risklerin sistematik biçimde incelenmesi sürecidir.
Risk analizinin temel amacı, işyerindeki tehlikelerin çalışanlar, iş ekipmanları, üretim süreçleri, çevre ve işyerinin genel faaliyetleri üzerindeki olası etkilerini ortaya koymaktır.
Risk analizi sırasında;
- İşyerindeki tehlikeler belirlenir.
- Tehlikelerin hangi faaliyetlerden kaynaklandığı incelenir.
- Tehlikeye kimlerin veya nelerin maruz kalabileceği değerlendirilir.
- Olası kaza ve zarar senaryoları ortaya konulur.
- Risklerin oluşmasına neden olan faktörler araştırılır.
- Mevcut kontrol önlemleri incelenir.
Örneğin bir inşaat sahasında yüksekte çalışma tehlikesi tespit edildiğinde yalnızca "yüksekten düşme" ifadesinin yazılması yeterli değildir.
Risk analizi kapsamında;
- Çalışma yüksekliği,
- Kullanılan ekipmanın türü,
- İskele veya platformun durumu,
- Korkulukların bulunup bulunmadığı,
- Kişisel koruyucu donanımlar,
- Çalışanların eğitim durumu,
- Hava koşulları,
- Çalışma süresi,
- Yapılan işin niteliği
gibi faktörlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle risk analizi, yalnızca bir form doldurma işlemi değil, işyerindeki tehlikelerin nedenleri ve olası sonuçlarıyla birlikte sistematik olarak incelenmesidir.
---
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerine karar verilmesi amacıyla yürütülen daha kapsamlı bir süreçtir.
Risk değerlendirmesinin amacı yalnızca riskleri tespit etmek değildir.
Asıl hedef, hangi risklerin öncelikli olduğunu belirlemek ve bu risklerin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için gerekli önlemleri ortaya koymaktır.
Bu nedenle risk değerlendirmesi;
Tehlikenin belirlenmesi → Riskin analiz edilmesi → Riskin değerlendirilmesi → Kontrol tedbirlerinin belirlenmesi → Uygulama → İzleme ve gözden geçirme
şeklinde sürekli devam eden bir yönetim sürecidir.
Başka bir ifadeyle risk analizi, risk değerlendirmesinin önemli bir parçasıdır.
