İşe Giriş Sağlık Raporu Nasıl Alınır? Başvuru Süreci, Gerekli Tetkikler ve Yasal Şartlar

İşe Giriş Sağlık Raporu Nasıl Alınır? Başvuru Süreci, Gerekli Tetkikler ve Yasal Şartlar

Bir işyerinde çalışmaya başlamadan önce yapılan sağlık kontrolleri, yalnızca işe giriş için gerekli formalitelerden ibaret değildir. İşe giriş sağlık raporu; çalışanın yapacağı işin gerektirdiği fiziksel ve sağlık koşullarına uygun olup olmadığının değerlendirilmesini, mevcut sağlık durumunun çalışma ortamındaki risklerle birlikte ele alınmasını ve olası iş kazaları ile meslek hastalıklarının önlenmesini amaçlayan önemli bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasıdır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenler, çalışanların işe girişlerinde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamakla yükümlüdür. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacak kişilerin, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılması mümkün değildir.

Bu nedenle işe giriş sağlık raporunun nereden alınacağı, hangi muayene ve tetkiklerin yapılacağı, raporun kim tarafından düzenlenebileceği ve işveren ile çalışanın sorumluluklarının neler olduğu bilinmelidir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Nedir?

İşe giriş sağlık raporu, kişinin belirli bir işi sağlık açısından yapmaya uygun olup olmadığının değerlendirilmesi sonucunda düzenlenen sağlık belgesidir.

Burada temel amaç, çalışanın herhangi bir hastalığının bulunup bulunmadığını genel anlamda tespit etmekten çok, kişinin sağlık durumunun yapacağı işin gerektirdiği koşullarla uyumlu olup olmadığını değerlendirmektir.

Örneğin;

Gürültülü ortamda çalışacak bir kişinin işitme durumunun,

Tozlu ortamda çalışacak bir kişinin solunum sistemi açısından uygunluğunun,

Yüksekte çalışacak kişinin işe uygunluğunun,

Ekranlı araçlarla yoğun şekilde çalışacak kişinin görme durumunun,

Ağır fiziksel güç gerektiren işlerde çalışacak kişinin kas-iskelet sistemi açısından durumunun

değerlendirilmesi gerekebilir.

Dolayısıyla işe giriş sağlık raporu, her çalışan için aynı standart testlerden oluşan tek tip bir sağlık kontrolü olarak değerlendirilmemelidir. Yapılacak muayene ve tetkikler; çalışanın görevine, işyerinin tehlike sınıfına, çalışma ortamındaki risklere ve işyeri hekiminin değerlendirmesine göre belirlenir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Neden Gereklidir?

İşe giriş muayenesinin temel amacı çalışanı işe alım sürecinde elemek değil, çalışan ile iş arasında sağlık açısından uygun bir eşleşme sağlamaktır.

Çalışanın mevcut sağlık durumu ile yapacağı iş arasında uyumsuzluk bulunması halinde hem çalışanın kendisi hem de çalışma arkadaşları açısından risk oluşabilir.

Örneğin, ciddi işitme kaybı bulunan bir çalışanın yüksek düzeyde gürültü bulunan bir ortamda çalışması veya görme açısından ciddi risk taşıyan bir kişinin güvenlik açısından kritik bir görev üstlenmesi, iş kazası riskini artırabilir.

Bu nedenle işe giriş sağlık muayenesi;

İş kazalarının önlenmesine,

Meslek hastalıklarının erken fark edilmesine,

Çalışanın uygun işe yerleştirilmesine,

Mevcut sağlık sorunlarının çalışma koşullarıyla ilişkisinin değerlendirilmesine,

İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerinin azaltılmasına

katkı sağlar.

6331 sayılı Kanun da işverenin çalışana görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önünde bulundurmasını öngörmektedir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Nereden Alınır?

İşe giriş sağlık raporunun nereden alınabileceği, işyerinin niteliğine ve ilgili mevzuattaki şartlara göre değişebilir.

Genel kural, 6331 sayılı Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporlarının işyeri hekimi tarafından düzenlenmesidir. İşverenin hizmet aldığı Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) bünyesinde görev yapan işyeri hekimi de gerekli değerlendirmeyi yapabilir.

Güncel mevzuat kapsamında 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ÇASMER'ler, aile hekimleri veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucuları da rapor düzenleyebilmektedir. Ancak işyerinde görevlendirilmiş işyeri hekiminin bulunması halinde sağlık gözetiminin işyeri hekimi tarafından yürütülmesi esastır.

Bu nedenle çalışanın kendi başına herhangi bir sağlık kuruluşuna giderek rapor almadan önce işveren veya insan kaynaklarından raporun hangi kurum ve hekimden alınması gerektiğini öğrenmesi önemlidir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Alma Süreci Nasıl İşler?

İşe giriş sağlık raporu alma süreci, işyerinin çalışma koşullarına göre farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak birkaç aşamadan oluşur.

1. İşyerinden Bilgi Alınır

İlk aşamada çalışanın görev tanımı ve çalışacağı işyerinin özellikleri belirlenir.

Çalışanın;

Hangi pozisyonda çalışacağı,

Hangi bölümde görev yapacağı,

Hangi risklere maruz kalabileceği,

İşyerinin tehlike sınıfı,

İşin fiziksel veya psikolojik gereklilikleri

gibi bilgiler sağlık değerlendirmesinde dikkate alınır.

Bu nedenle işe giriş sağlık raporu alınırken yalnızca “genel sağlık raporu” talep etmek yerine, işe giriş sağlık muayenesi gerektiğinin belirtilmesi önemlidir.

2. İşyeri Hekimi Tarafından Muayene Yapılır

İşyeri hekimi, çalışanın sağlık geçmişini ve mevcut sağlık durumunu değerlendirir.

Muayene sırasında kişinin;

Geçmiş hastalıkları,

Süregelen sağlık sorunları,

Daha önce geçirdiği iş kazaları,

Kullanmakta olduğu ilaçlar,

Geçmişteki mesleki maruziyetleri,

Görme ve işitme durumu,

Kas-iskelet sistemi,

Solunum sistemi,

Genel fiziksel durumu

işin özellikleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Burada önemli olan nokta, hekimin değerlendirmesinin çalışanın yapacağı işe özgü olmasıdır.

3. Gerekli Tetkikler Yapılır

Her çalışana aynı tetkiklerin uygulanması zorunlu değildir.

İşyerindeki risklere ve yapılacak işe göre işyeri hekimi tarafından çeşitli tetkikler istenebilir.

Bunlar arasında;

Akciğer grafisi,

Solunum fonksiyon testi,

Odyometri (işitme testi),

Görme testi,

Kan ve idrar tetkikleri,

Elektrokardiyografi (EKG),

Kan biyokimyası,

Renk körlüğü testi,

Gerekli görülen diğer laboratuvar ve sağlık değerlendirmeleri

bulunabilir.

Örneğin gürültülü ortamda çalışanlarda işitme değerlendirmesi önem kazanırken, tozlu ortamlarda çalışanlarda solunum sistemi açısından yapılacak değerlendirmeler ön plana çıkabilir.

Bu nedenle “işe giriş raporu için hangi testler yapılır?” sorusunun herkese uyan tek bir cevabı bulunmamaktadır.

4. İşe Uygunluk Değerlendirilir

Muayene ve gerekli tetkikler tamamlandıktan sonra işyeri hekimi elde edilen sonuçları çalışanın görev tanımı ve işyeri riskleriyle birlikte değerlendirir.

Sonuç olarak çalışanın yapacağı işe sağlık açısından uygun olup olmadığı belirlenir ve gerekli sağlık belgesi düzenlenir.

İşyeri hekiminin değerlendirmesinde yalnızca çalışanın mevcut hastalıkları değil, işin çalışanın sağlığı açısından oluşturabileceği riskler de dikkate alınır.

İşe Giriş Sağlık Raporunda Hangi Testler Yapılır?

İşe giriş sağlık raporunda yapılacak tetkikler, çalışanın görevine göre değişiklik gösterir.

Örneğin ofis çalışanı ile ağır ve tehlikeli bir üretim alanında çalışacak kişinin sağlık değerlendirmesinin aynı olması beklenmez.

Ofis Çalışanlarında

Ofis ortamında çalışanlar için genellikle;

Genel sağlık muayenesi,

Görme değerlendirmesi,

İşe özgü diğer gerekli muayeneler

gündeme gelebilir.

Gürültülü Ortamlarda

Gürültü maruziyetinin bulunduğu işlerde işitme değerlendirmesi önemli hale gelir. Gerekli görülmesi halinde odyometri yapılabilir.

Tozlu ve Kimyasal Risklerin Bulunduğu İşlerde

Çalışanın maruz kalabileceği maddelere ve çalışma ortamındaki risklere göre;

Solunum sistemi değerlendirmesi,

Akciğer grafisi,

Solunum fonksiyon testi,

Gerekli laboratuvar tetkikleri

istenebilir.

Fiziksel Güç Gerektiren İşlerde

Ağır kaldırma, sürekli ayakta çalışma veya yoğun fiziksel güç gerektiren görevlerde kas-iskelet sistemi ve genel fiziksel durumun değerlendirilmesi önem kazanabilir.

Yüksekte Çalışmalarda

Yüksekte çalışma gibi özel risk içeren görevlerde, işin gerektirdiği sağlık koşulları açısından daha kapsamlı değerlendirme yapılması gerekebilir.

Burada hangi testlerin yapılacağına ilişkin karar, işyerindeki riskler ve çalışanın görevine göre işyeri hekimi tarafından verilmelidir.

İşe Giriş Sağlık Raporu İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

İstenen belgeler sağlık kuruluşuna ve işyerinin uygulamasına göre değişebilmekle birlikte çalışanın yanında genellikle;

T.C. kimlik belgesi,

İşe başlayacağı pozisyon ve görev bilgisi,

Varsa daha önceki sağlık raporları,

Varsa mevcut sağlık durumuna ilişkin tıbbi belgeler,

İşveren veya OSGB tarafından verilen gerekli bilgiler

bulundurulmalıdır.

Özellikle kronik bir rahatsızlık, geçmişte geçirilmiş önemli bir hastalık veya önceki işlerde yaşanmış bir iş kazası varsa, ilgili sağlık belgelerinin hekime sunulması değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Olmadan İşe Başlanabilir mi?

Bu konuda işyerinin tehlike sınıfı önemlidir.

6331 sayılı Kanun'a göre tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacak kişiler, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.

Bunun yanında işverenin çalışanların işe girişlerinde sağlık muayenesini yaptırma yükümlülüğü bulunmaktadır. Sağlık gözetimi yalnızca ilk işe girişle sınırlı değildir; iş değişikliği, belirli durumlarda işe dönüş ve mevzuatta belirtilen periyodik sağlık muayeneleri de bu kapsamda değerlendirilir.

Dolayısıyla işe giriş sağlık raporu, yalnızca personel dosyasına konulacak bir belge olarak görülmemeli; iş sağlığı ve güvenliği sisteminin temel unsurlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

İşe Giriş Sağlık Raporunun Geçerlilik Süresi Var mı?

İşe giriş sağlık raporu ile periyodik sağlık muayenesini birbirinden ayırmak gerekir.

İşe giriş muayenesi çalışanın işe başlamasından önce yapılan sağlık değerlendirmesidir. Çalışanın işyerinde çalışmaya devam ettiği süreçte ise işin niteliğine, çalışanın özelliklerine ve işyerinin tehlike sınıfına göre periyodik sağlık muayeneleri yapılır.

Genel düzenlemeye göre periyodik muayene;

Az tehlikeli işyerlerinde: en geç 5 yılda bir,

Tehlikeli işyerlerinde: en geç 3 yılda bir,

Çok tehlikeli işyerlerinde: en geç yılda bir

yapılır. Ancak işyeri hekiminin gerekli görmesi halinde bu süreler daha kısa tutulabilir.

Dolayısıyla “işe giriş raporu 5 yıl geçerlidir” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir. İşe giriş sağlık değerlendirmesi ile periyodik sağlık muayenesinin amacı ve zamanı farklıdır.

İş Değişikliğinde Yeniden Sağlık Muayenesi Gerekir mi?

Evet. Sağlık gözetimi yalnızca kişinin ilk kez işe başlamasıyla sınırlı değildir.

6331 sayılı Kanun kapsamında çalışanların iş değişikliğinde de sağlık muayenesinden geçirilmesi gerekir. Ayrıca iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşma sonrasında işe dönüş gibi durumlarda da sağlık gözetimi gündeme gelebilir.

Örneğin bir çalışanın aynı işyerinde görev değiştirerek üretim bölümünden kimyasal maddelerle çalışılan bir bölüme geçirilmesi halinde, yeni işin sağlık açısından oluşturabileceği riskler yeniden değerlendirilmelidir.

İşe Giriş Sağlık Raporunun Ücretini Kim Öder?

Sağlık gözetimi kapsamında ortaya çıkan maliyetler işverene aittir.

6331 sayılı Kanun, sağlık gözetiminden doğan maliyetlerin ve bu gözetimden kaynaklanan ek maliyetlerin işveren tarafından karşılanacağını ve çalışana yansıtılamayacağını düzenlemektedir.

Bu nedenle işe giriş sağlık raporu ve işin gerektirdiği sağlık tetkikleri konusunda ücretlendirme yapılırken ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.

İşe Giriş Sağlık Raporunda “İşe Uygun Değil” Sonucu Çıkarsa Ne Olur?

Sağlık muayenesi sonucunda çalışanın belirli bir işe uygun olmadığı değerlendirilirse bu durum mutlaka kişinin hiçbir işte çalışamayacağı anlamına gelmez.

Burada önemli olan, çalışanın sağlık durumu ile belirli işin gereklilikleri arasındaki uyumdur.

Örneğin ağır fiziksel güç gerektiren bir iş için uygun olmayan bir çalışanın, sağlık açısından daha uygun başka bir görevde çalışması mümkün olabilir.

İşyeri hekimi, çalışanın sağlık durumunu ve görev koşullarını değerlendirerek uygun işe yerleştirme konusunda gerekli sağlık değerlendirmelerini yapabilir.

Bu nedenle sağlık raporlarının temel amacı çalışanı iş yaşamının dışında bırakmak değil, çalışanı sağlığına uygun bir işte konumlandırarak hem çalışanı hem de işyerini korumaktır.

Sağlık Bilgilerinin Gizliliği

İşe giriş sağlık muayeneleri sırasında çalışanların özel ve kişisel sağlık bilgileri ele alınır. Bu nedenle sağlık bilgilerinin gizliliği büyük önem taşır.

6331 sayılı Kanun, sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatının ve itibarının korunması amacıyla sağlık bilgilerinin gizli tutulmasını öngörmektedir.

İş sağlığı uygulamalarında sağlık verilerinin yalnızca gerekli kişiler tarafından ve mevzuatın izin verdiği ölçüde kullanılması, çalışanların mahremiyetinin korunması açısından temel bir ilkedir.

İşverenler İşe Giriş Sağlık Raporu Sürecinde Nelere Dikkat Etmeli?

İşveren açısından işe giriş sağlık raporu süreci yalnızca çalışandan bir belge istemekten ibaret değildir.

Sağlıklı bir süreç için işveren;

Çalışanın görev tanımını doğru belirlemeli,

İşyerindeki tehlike ve riskleri dikkate almalı,

Çalışanın işe başlamasından önce gerekli sağlık muayenesinin yapılmasını sağlamalı,

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu olmadan çalışmaya başlanmasına izin vermemeli,

İş değişikliklerinde gerekli sağlık değerlendirmelerini yaptırmalı,

Periyodik sağlık muayenelerini takip etmeli,

Çalışanların sağlık bilgilerinin gizliliğini korumalı,

Sağlık gözetimiyle ilgili maliyetleri çalışana yansıtmamalıdır.

Bu yaklaşım, yalnızca mevzuata uyum açısından değil, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi açısından da önemlidir.

Çalışanlar Nelere Dikkat Etmeli?

Çalışanların da işe giriş sağlık muayenesini yalnızca “rapor almak” şeklinde değerlendirmemesi gerekir.

Muayene sırasında;

Geçmiş hastalıklar,

Kullanılan ilaçlar,

Daha önce yaşanan iş kazaları,

Mesleki maruziyetler,

Süregelen sağlık sorunları

hakkında hekime doğru bilgi verilmelidir.

Özellikle çalışanın sağlığını etkileyebilecek bilgilerin gizlenmesi, uygun olmayan bir görevde çalışmasına ve ilerleyen dönemde sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

İşe Giriş Sağlık Raporu Alırken En Çok Yapılan Hatalar

İşe giriş raporu sürecinde sık karşılaşılan hatalardan bazıları şunlardır:

Herhangi bir sağlık raporunun yeterli olduğunu düşünmek:

İşe giriş sağlık raporu, genel amaçlı sağlık raporundan farklıdır. İşin özellikleri ve işyeri riskleri değerlendirilmelidir.

İşyeri hekiminin değerlendirmesini dikkate almamak:

İşe uygunluk değerlendirmesi, yalnızca tek bir tetkik sonucuna göre yapılmamalıdır.

İşe başladıktan sonra rapor almaya çalışmak:

Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu olmadan işe başlamak mevzuata aykırıdır.

Her çalışana aynı testleri uygulamak:

Sağlık gözetimi işin risklerine göre planlanmalıdır.

Periyodik muayeneleri takip etmemek:

İşe giriş raporu alınması, çalışanın sağlık gözetiminin sona erdiği anlamına gelmez.

Sağlık verilerinin gizliliğini ihlal etmek:

Çalışanın sağlık bilgileri özel nitelikte bilgiler olduğundan gizlilik kurallarına uygun şekilde korunmalıdır.

Sonuç

İşe giriş sağlık raporu, çalışma hayatının başlangıcında yerine getirilmesi gereken basit bir bürokratik işlemden çok daha fazlasıdır. Doğru şekilde yürütülen sağlık gözetimi; çalışanın sağlık durumunun yapacağı işe uygunluğunun değerlendirilmesini, iş kazası ve meslek hastalığı risklerinin azaltılmasını ve çalışanların daha güvenli koşullarda istihdam edilmesini sağlar.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenlerin çalışanların işe giriş sağlık muayenelerini yaptırması, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde uygunluk raporu olmadan çalışanı işe başlatmaması ve çalışma süresince gerekli sağlık gözetimini sürdürmesi gerekir.

Bu nedenle işe giriş sağlık raporu süreci; doğru sağlık kuruluşunun belirlenmesi, işyeri hekimi tarafından işin risklerine uygun muayenenin yapılması, gerekli tetkiklerin gerçekleştirilmesi ve çalışanın işe uygunluğunun değerlendirilmesi aşamalarının bir bütün olarak ele alınmasıyla yürütülmelidir.

İş sağlığı ve güvenliği açısından bakıldığında en doğru yaklaşım, “raporu nasıl alırım?” sorusundan önce “çalışanın yapacağı işe sağlık açısından uygunluğu nasıl güvenilir biçimde değerlendirilir?” sorusuna odaklanmaktır. Çünkü işe giriş sağlık raporunun asıl amacı bir belge oluşturmak değil, çalışan ile iş arasında sağlık ve güvenlik açısından doğru uyumu sağlamaktır.